• 9 ay önce
  • 1015 Okunma
  • 0 Yorum

Yeme Bozuklukları

Yeme bozuklukları; kilo vermek veya kilo almamak için anormal ve zararlı yeme alışkanlıklarına sahip olup, yemeklerle ilgili düşüncelerdeki bozukluklardır.  Anoreksiya  Nervoza, Bulimiya Nervoza, Tıkınırcasına Yeme Sendromu  gibi rahatsızlıkları içeren yeme bozuklukları, son yıllarda ülkemizde hızlı bir artış göstermiştir. Özellikle anoreksiya en sık rastlanılan yeme bozuklarından biridir.

Yeme Bozukluğuna Yol Açan Etmenler

Biyolojik faktörler: Biyolojik nedenler arasında genlerin etkisi henüz kesinleşmemiştir. Ancak genler bazı insanları yeme bozukluklarına karşı daha savunmasız hale getirebilir. Bu kişiler genellikle mükemmeliyetçi, duyarlı ve azimli kişilerdir. Bu da genetik eğilimler ile dolaylı olarak ilişkilidir.

Psikolojik faktörler: Kişinin bazı duygusal özellikleri yeme bozukluklarının gelişimine etki edebilir. Kişinin sürekli depresif olmak, obsesif kompülsif kişilik bozukluğunun varlığı bu kişilerin kilolarını takıntı hale getirmelerine etki edebilir.

Çevresel faktörler: İnce olmanın toplum tarafından moda olması özellikle ergenlik dönemindeki gençleri etkiler. İnce olmak avantaj olarak görülür. Gençlerin bu düşüncelerini artist ve mankenlere benzeme isteği daha da arttırır. Gençler hangi genetik özellikte ve aile özgeçmişinde olduklarını doğru değerlendiremez ve ince kalmak konusunda takıntılı hale gelir. 

ANOREKSİYA NERVOSA

Anoreksiya Nervosa bireyin beden imgesinin (kendi bedenini algılamasının) bozulması ve sonuçta kendisini kilolu algılaması, beslenmeyi reddetmesi, bu nedenlerle de aşırı kilo kaybına uğraması olarak tanımlanabilir. Anoreksiya nervosa bozukluğu olan kişiler, ince kalmak konusunda aşırı takıntılıdır ve hepsi normal kilolarının çok altındadır. Anorektik kişiler için daima çok ince olmak önemlidir.  Anoreksiya’nın sözlük anlamı iştah kaybıdır. Nervosa ise sözlük anlamı olarak emosyonel (duygusal) nedenlere işaret etmektedir. Aslında hastalığın ismi kendisi ile zıtlık taşımaktadır. Çünkü pek çok anoreksiya hastası yemeye karşı ilgisini ve iştahını kaybetmez. Tam tersi, kendileri yememelerine rağmen iştahları açıktır ve sürekli olarak yemekle ilgilenirler; yemek tarifleri okuma, ailelerine özenle yemek hazırlama gibi. Ancak hastanın yemek yemeyi ısrarla reddetmesi sonucu gelişen kilo kaybı yaşamını tehdit edecek düzeye ulaşabilir. Ruhsal bozukluklar içinde ölümle sonuçlanabilecek nadir bozukluklardan birisidir. Anoreksiya nevroza genellikle 12-20 yaş arasında genç kızlarda sık görülür. Anorektik kişilerin yüzde 90'ı kadındır. Toplumlarda genel görülme oranı ise yüzde 1-2 ’dir.

BULİMİA NERVOSA

Bulimia Nervosa (kusma hastalığı) yineleyen aşırı yeme nöbetleri ve hastanın beden ağırlığını kontrol etmekle aşırı uğraşması; bu nedenle yediği yiyeceklerin şişmanlatıcı etkilerini azaltmak için uygunsuz davranışlar gösterir, hasta kusar, laksatif ve diüretik ilaçlar alıp, lavman yaparak yediği yiyecekleri çıkarır. Aç kalırlar ya da aşırı egzersiz yaparlar. Genellikle ergenliğin son veya erişkinliğin ilk dönemlerinde görülmektedir. DSM-IV Bulimia Nervosa’da oluşan zevke yönelik yeme epizodlarını; “2 saatten daha az bir sürede pek çok insanın aynı koşullarda yiyebilecekleri miktardan daha fazla yemek tüketimi” olarak tanımlamaktadır. Zevk yemeleri tipik olarak gizlilik içinde olur; genellikle bir stres faktörü tetikleyicidir ve olumsuz duygulanımlar harekete geçirir; yalnızlık, sosyal ortamlarda yeme veya kilo alımı konusunda endişelenme gibi. Bu zevke dayalı yeme, kişi rahatsızlık verecek derecede tok olana değin devam eder. Bu süre içinde kişi yeme davranışı ve tüketilen yemeğin miktarı üzerindeki kontrolünü kaybeder. Bu sürede tercih edilen yemekler genelde dondurma, çikolata, pasta gibi çabuk yenebilen ve kalorili yiyeceklerdir.

TIKINIRCASINA YEME BOZUKLUĞU

Tıkınma, genellikle yağ ve şeker oranı yüksek gıdalardan, herkes için aşırı kabul edilen miktarlarda (sık olarak 2000-5000 kalori arasında) yeme ve bu eylemin tıbbi ve fizyolojik sıkıntıya yol açacak kadar hızlı bir şekilde yapılmasıdır. Tıkınma bir davranış bozukluğudur. Suçluluk duygusunun eşlik etmesi, bu eylemin yalnızken ya da etraftaki bireylerden gizlenerek yapılması ve bireyde benlik saygısının düşük olması en göze çarpan özellikleridir. Mevcut tanı sisteminde bir bireye "Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu (TYB)" tanısı koyabilmemiz için iki önemli özelliği kapsamalıdır. Bunların birincisi; kişinin belirli bir zaman diliminde (örneğin herhangi bir iki saat içinde) ve benzer koşullarda, bir çok insanın yiyebileceğinden daha fazla miktarda yiyecek yemesi, ikincisi ise atak sırasında yeme üzerinde kontrolünün olmadığı duyumu (örneğin yemeyi durduramama ya da neyi ve ne kadar yediğini kontrol edememe duygusu) yaşamasıdır. 

ORTOREKSİYA NERVOSA

Ortoreksiya nervosa en basit tanımı ile “sağlıklı yeme takıntısı bozukluğudur.“  Sağlıklı yemenin nesi bozukluk diyecek olursanız; ürünleri satın alırken veya hazırlarken aşırı takıntılı bir biçimde eğilme, tüketim biçimine kadar ince ayrıntılarla inceleme gibi hafif semptomlarla başlayıp sağlıksız olduğuna inanılan yiyeceğin görüldüğü ortamda nefret, tiksinti, aşırı stres hissetmeye hatta sağlıklı olduğu düşünülen yiyecekler alınamıyorsa kendini saatlerce, günlerce aç bırakmaya kadar uzanan bir hastalıktır . Ortoreksiyalı bireyler için besinler sağlıklı ve sağlıksız olarak ikiye ayrılır ve bu bireyler sadece sağlıklı besinleri tüketirler. Bir sonraki günün yemeğini planlama, yaptığı diyeti yetersiz bulma, zararlı maddeler içerebilecek bütün besinlerden kaçma, sürekli yağsız, tuzsuz ve düşük enerjili besinler tüketme, çiğ besinlere yönelme gibi eğilimleri vardır. Sağlıklı beslenmeyen bireyleri küçümseme hissine kapılırlar. Bütün besinlerden zamanla uzaklaşırlar ve çok az çeşit besin tüketirler. İleri dönemlerde anoreksiya da olduğu gibi şiddetli ağırlık kaybı gözlenebilir. Sağlıklı beslenme takıntısı nedeni ile sosyal yaşamdan uzaklaşırlar.

PREGOREXIA

Gebelik sırasında veya sonrasında kadınları etkileyebilen endişe verici kısıtlayıcı bir yeme örüntüsüdür.Bu çerçevede kadınlar, kalori alımını azaltmaya ya da gebelikte kilo almayı önleme veya kontrol etme arzusundan dolayı fiziksel egzersizi aşırı bir şekilde yoğunlaştırmaya çalışmaktadırlar.

DRUNKOREXIA

Alkol içmeden önce gıda alımı kısıtlanır.

DİYABULEMIA

Kilo vermek için kasten insülin almaktan kaçınan tip 1 diyabetli kişilere atıf yapar.

Ne Yapmalı, Bu Soruna Nasıl Yaklaşmalı?

Kişi eğer bu tip beslenme bozuklukları hissediyorsa hiç beklememeli. Tıbbi, psikolojik ve beslenme konsültasyonu içeren kombine tedavi için ailece sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Tedavi için dirençli, uzun soluklu bir tedavi sürecine, eğer geç kalınmışsa oluşmuş zararları öğrenmeye hazır olunmalıdır. Tedavi birkaç aydan birkaç yıla kadar sürebilir. Yeme bozukluklarının belirtileri ve davranış şekli kolayca geçmez. Ancak doğru ekip ve iyi bir yardımla iyileşme şansı yakalanabilir.

Bunun gibi olumsuz vücut imajı şüphesinde bulunan özellikle ergen bireylerin mutlaka beslenme uzmanına gidip vücut ağırlıklarının sağlıklı hedefler içerisinde olup olmadığı hakkında bilgi alması, eğer kilo fazlalığı varsa büyüme ve gelişme faktörlerini engellemeyecek şekilde sağlıklı beslenme programı ile güvenli kilo kaybına başlamaları yemek yeme bozukluklarının görülmesini engeller. Bunun için sağlıklı beslenme ilkelerinden kesinlikle taviz verilmemesi gerekmektedir.

Diyetisyen Damla BATMAN

Diyet Kapımda Kocaeli

Bu yazıya henüz hiç yorum yapılmamış!

Yorum Yap